Licencje ilustracji
Ostatnia aktualizacja:
Prawie cała architektura i sztuka polskiego socrealizmu jest nadal chroniona prawem autorskim: jej twórcy zmarli po 1955 r. Ta strona wyjaśnia, na jakiej podstawie serwis publikuje zdjęcia, dlaczego nie pokazuje reprodukcji malarstwa i rzeźby z epoki, co zawiera metryka pod każdą ilustracją i jak zgłosić zastrzeżenie do konkretnego obrazu.
Trzy pytania przy każdej ilustracji
- Czy autor dzieła zmarł najpóźniej 31 grudnia 1955 r.? Jeśli tak, dzieło jest w Polsce w domenie publicznej. Zgodnie z art. 36 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych siedemdziesiąt lat liczy się w latach pełnych następujących po roku śmierci twórcy.
- Jeśli nie — czy jest to obiekt architektoniczny albo rzeźba wystawiona na stałe w ogólnie dostępnym miejscu? Jeśli tak, podstawą publikacji jest wolność panoramy, ale wyłącznie dla ujęć z zewnątrz.
- Jeśli ani jedno, ani drugie — serwis podaje wyłącznie opis dzieła i odnośnik do zbiorów muzealnych. Bez reprodukcji.
Wolność panoramy i jej granice
Art. 33 pkt 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83) zezwala na rozpowszechnianie „utworów wystawionych na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku”. Na tej podstawie serwis publikuje fotografie elewacji, założeń urbanistycznych, płaskorzeźb i sgraffit widocznych z ulicy oraz pomników stojących w przestrzeni publicznej — z podaniem autora dzieła i autora fotografii.
Wolność panoramy nie obejmuje wnętrz. Zdjęcia wnętrz Pałacu Kultury i Nauki, Sali Kongresowej, reprezentacyjnych sal Centrum Administracyjnego dawnej Huty im. Lenina czy sal wystawowych muzeów nie są publikowane. Nie obejmuje też dzieł, które z przestrzeni publicznej usunięto lub przeniesiono do wnętrza — dotyczy to m.in. rzeźby Przyjaźń Aliny Szapocznikow oraz pomników zgromadzonych na biletowanym terenie muzeum w Kozłówce; te opisujemy słownie i odsyłamy do zbiorów.
Ochrona projektów architektonicznych trwa niezależnie od możliwości fotografowania budynku. Prawa do projektu Pałacu Kultury i Nauki, którego głównym autorem był Lew Rudniew (1885–1956), wygasną 1 stycznia 2027 r.; prawa do projektów Nowej Huty (Tadeusz Ptaszycki, zm. 1980) i Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (m.in. Zygmunt Stępiński, zm. 1982; Józef Sigalin, zm. 1983; Stanisław Jankowski, zm. 2002) trwają dalej.
Dlaczego nie ma tu reprodukcji obrazów i rzeźb
Malarstwo i rzeźba socrealistyczna to dzieła twórców zmarłych po 1955 r., a prawa majątkowe do nich obowiązują przez dziesięciolecia: Aleksander Kobzdej do 1 stycznia 2043 r., Alina Szapocznikow do 2044 r., Włodzimierz Zakrzewski i Juliusz Krajewski do 2063 r., Wojciech Fangor do 2086 r., Xawery Dunikowski do 2035 r. — z tym że jego pomniki plenerowe objęte są wolnością panoramy. Zamiast reprodukcji serwis podaje opis dzieła i odnośnik do katalogu muzeum, w którym się ono znajduje.
Do domeny publicznej weszły natomiast prace twórców zmarłych wcześniej: Władysława Strzemińskiego (zm. 1952, domena publiczna od 1 stycznia 2023 r.), Tadeusza Borowskiego (zm. 1951), Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (zm. 1953), plakacisty Tadeusza Trepkowskiego (zm. 30 grudnia 1954, domena publiczna od 1 stycznia 2025 r.) i Tadeusza Sygietyńskiego (zm. 1955). Status ten dotyczy prawa polskiego; serwis nie deklaruje, że materiały te są wolne w innych jurysdykcjach.
Skąd pochodzą zdjęcia
Podstawowym źródłem fotografii jest Wikimedia Commons. Licencję odczytuje się zawsze na stronie konkretnego pliku, nigdy z nazwy kategorii. Przy licencjach Creative Commons wymagane jest podanie autora, nazwy licencji i odnośnika do jej treści, a przy CC BY-SA serwis nie może zawężać praw dalszych użytkowników. Umieszczenie pliku na Commons nie rozstrzyga o legalności publikacji w Polsce: licencja fotografa dotyczy fotografii, a nie sfotografowanego dzieła.
Fotografie archiwalne oznaczone szablonem PD-Polish (opublikowane w Polsce przed 23 maja 1994 r. bez zastrzeżenia praw autorskich) są w polskiej doktrynie kwestionowane. Serwis używa ich z pełną atrybucją źródła pierwszej publikacji i rezygnuje z nich wszędzie tam, gdzie da się użyć zdjęcia współczesnego. Materiały z bibliotek i archiwów cyfrowych sprawdzane są indywidualnie: w Polonie decyduje pole „prawa do utworu”; w portalu Szukaj w Archiwach ponowne wykorzystywanie jest bezpłatne pod warunkiem podania źródła, czasu wytworzenia i pozyskania informacji oraz informacji o przetworzeniu, przy czym swobodny dostęp do kopii nie zwalnia z praw do samego utworu; w Europeanie wykorzystywane są wyłącznie obiekty CC0, Public Domain Mark, CC BY i CC BY-SA, a oznaczenia z grupy „In Copyright” oraz statusy nieokreślone traktowane są jak zastrzeżone. Serwis nie odsyła do zamkniętego 30 czerwca 2026 r. portalu audiovis.nac.gov.pl.
Nie są publikowane obiekty, przy których instytucja przechowująca sama sygnalizuje nieuregulowany status prawnoautorski — tak jak w wypadku fotografii kandelabrów na placu Konstytucji ze zbiorów Muzeum Warszawy.
Metryka pod zdjęciem
Pod każdą ilustracją znajduje się metryka. Zawiera ona nazwę obiektu lub dzieła, autora projektu wraz z latami życia, datowanie, autora fotografii i rok jej wykonania, nazwę licencji z odnośnikiem do jej treści oraz podstawę publikacji — wolność panoramy albo domenę publiczną. Metryka jest częścią wymogów licencyjnych, a nie podpisem redakcyjnym: jej usunięcie lub skrócenie naruszałoby warunki, na jakich udostępniono zdjęcie.
Zgłoszenie zastrzeżenia
Zastrzeżenia do konkretnej ilustracji przyjmuje wydawca serwisu, Telepartner sp. z o.o. Zgłoszenie powinno zawierać adres strony, na której ilustracja się znajduje, jej opis lub metrykę, wskazanie prawa, którego dotyczy zastrzeżenie, oraz podstawę uprawnienia zgłaszającego. Serwis nie deklaruje terminu rozpatrzenia; ilustracja objęta zastrzeżeniem może zostać wycofana ze strony do czasu wyjaśnienia sprawy. Wycofanie ilustracji nie jest uznaniem zasadności zgłoszenia.
Źródła
- Kancelaria Sejmu, ISAP — ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83)
- LexLege — art. 33 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych
- Wikimedia Commons — zasady prawa autorskiego dla Polski
- Wikimedia Commons — szablon PD-Polish
- Polona Labs (Biblioteka Narodowa) — prawa autorskie na skróty
- Archiwa Państwowe — informacja publiczna do ponownego wykorzystywania
- RightsStatements.org — standard oświadczeń o prawach
- Narodowe Archiwum Cyfrowe — komunikat o zamknięciu serwisu audiovis
- Muzeum Warszawy — „Kandelabry na placu Konstytucji”, nota o statusie prawnoautorskim
- Wikipedia — Lew Rudniew (1885–1956)
- Muzeum Narodowe we Wrocławiu — Aleksander Kobzdej, „Podaj cegłę” (1950)