Pałac Kultury i Nauki, Warszawa

Pałac Kultury i Nauki wzniesiono w latach 1952–1955 na podstawie umowy między rządami PRL i ZSRR, jako — zgodnie z ówczesną formułą — „dar narodu radzieckiego dla narodu polskiego”. Projekt opracował zespół pod kierunkiem Lwa Rudniewa (1885–1956). Od 2007 r. gmach jest wpisany do rejestru zabytków wraz ze stałym wyposażeniem i dekoracją architektoniczną.

Historia

Umowę o budowie podpisano 5 kwietnia 1952 r. Prace przygotowawcze ruszyły 29 kwietnia 1952 r., a właściwe roboty — według strony obiektu — 2 maja 1952 r.; część źródeł podaje 1 maja 1952 r. W październiku 1953 r. konstrukcja osiągnęła wysokość 186 m, w listopadzie ukończono iglicę. Protokół przekazania gmachu rządowi PRL podpisano 21 lipca 1955 r. o godz. 16.00, a 22 lipca budynek otwarto dla społeczeństwa — obie daty są prawdziwe, lecz dotyczą różnych zdarzeń. 7 marca 1953 r., dwa dni po śmierci Stalina, nadano gmachowi jego imię; patrona usunięto z dokumentów 17 listopada 1956 r.

Co zobaczyć

Bryła mierzy 237 m ze wspornikiem antenowym i 187,80 m bez iglicy; Narodowy Instytut Dziedzictwa podaje wysokość 230,58 m „z iglicą”. Liczbę kondygnacji źródła określają rozbieżnie: 42 albo 44 pełne i dwie podziemne. Wnętrza obejmują 3288 pomieszczeń o łącznej powierzchni ok. 123 000 m². Przed wejściem od strony Marszałkowskiej stoją pomniki Adama Mickiewicza dłuta Stanisława Horno-Popławskiego (1902–1997) i Mikołaja Kopernika autorstwa Ludwiki Nitschowej (1889–1989), a w niszach elewacji — alegorie poezji, filozofii, przemysłu, tańca, rzeźby, historii, teatru i muzyki. Do 1989 r. w holu stał brązowy Pomnik Przyjaźni Polsko-Radzieckiej Aliny Szapocznikow (1926–1973).

Kontekst

Pod Pałac i plac Defilad zburzono ok. 160–180 budynków przy ulicach Chmielnej, Złotej, Siennej, Śliskiej, Pańskiej, Zielnej i Wielkiej; teren był w 1945 r. w ok. 60% zrujnowany, ale rozbierano także obiekty zabezpieczone i praktycznie nieuszkodzone, a mieszkańców przesiedlono. Podstawą przejęcia gruntów był dekret z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Na budowie pracowali robotnicy radzieccy — według jednych źródeł 3500–5000 wraz z ok. 4000 Polaków, według innych do 3,5 tys. jednorazowo i łącznie ok. 6 tys. do lipca 1955 r.; zakwaterowano ich w osiedlu Przyjaźń na Jelonkach, gdzie do połowy 1952 r. postawiono ponad 150 budynków. Na budowie zginęło co najmniej 15–16 osób, pochowanych na cmentarzu prawosławnym na Woli; propaganda o wypadkach nie informowała, a dokładna liczba ofiar pozostaje nieustalona. Rozpowszechniona opowieść o robotnikach zamurowanych w fundamentach jest legendą, którą źródła odrzucają.

Gmach od początku budził sprzeciw: Władysław Broniewski nazwał go „koszmarnym snem pijanego cukiernika”, a Leopold Tyrmand posługiwał się pogardliwym określeniem „Pekin”. Spór wrócił przy wpisie do rejestru zabytków — 30 marca 2007 r. grupa ok. 70 osób ze świata kultury, nauki i mediów złożyła protest do Prezydenta RP z wnioskiem o interwencję.

Źródła

1. Pałac Kultury i Nauki — Historia
2. Pałac Kultury i Nauki — 18. rocznica wpisu do rejestru zabytków
3. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków — najwyższy zabytek w Warszawie
4. Narodowy Instytut Dziedzictwa — Pałac Kultury i Nauki
5. Muzeum Historii Polski — oddanie do użytku Pałacu Kultury i Nauki
6. dzieje.pl / PAP — Pałac Kultury: kontrowersyjny dar
7. TVN Warszawa — centrum, które tętniło życiem, zanim powstał Pałac Kultury
8. Gość Niedzielny — Wszystkie ofiary Pałacu Kultury
9. Wikipedia — Pałac Kultury i Nauki
10. ISAP — dekret z 26 października 1945 r. (Dz.U. 1945 nr 50 poz. 279)

Autor

Maksym Kozlenko

Tytuł

Pałac Kultury i Nauki w Warszawie, widok od strony placu Defilad

Rok

2017-05-27

Instytucja

Wikimedia Commons

Sygnatura

File:2017-05-27 Pałac Kultury i Nauki.jpg

Licencja

CC BY-SA 4.0źródło plik źródłowy